De officier en de dominee

Twee broers in De Navorscher

Dit artikel refereert aan Onno Zwier van Sandick (1759-1822) (VII), "omtrent wie" bijvoorbeeld een slagorder van het Bataafse leger in 1799, maar de gemelde gebeurtenissen in Zeeuws-Vlaanderen zijn het werk geweest van zijn (derde) zoon Onno Zwier (1805-1883) (VIIIa), officier bij de mobiele Overijsselse Schutterij en in 1832 benoemd tot burgemeester van Avereest en Nieuwleusen.

De auteur J.A. (ja, anoniem) kende blijkbaar zijn broer ds. Johan Christiaan Frederik (1808-1886) (VIIIb) en sluit af met een opsomming van diens tien kinderen. De (vierde) zoon Onno Zwier (1861-1881) was in 1881 de auteur van Herinneringen van de Zuid-Westkust van Afrika en Indrukken van Suriname.

v. Sandick. Als gedurende de Belgische Omwenteling eenige Overijsselesche schutters de stelling van den Zandberg (gehucht in Hulster-Ambacht, Zeeuwsch-Vlaanderen) bezetten, brandde, in den nacht van 22 op 23 Mei 1833, de woning van zekeren Joos de Valck af, waardoor die man met zijn huisgezin, van alles beroofd, tot de uiterste armoede verviel. De manschappen der bezetting, met 's mans lot bewogen, besloten, met toestemming hunner oversten, voor eigen rekening, het afgebrande huis te herbouwen, hetgeen te gemakkelijker ging, daar de compagnie allerlei ambachtslieden onder hare manschappen telde. Men bouwde op de plaats van het verwoeste huisje eene nieuwe, fraaiere en grootere woning, en om deze menschlievende daad in aandenken te houden bracht men eene witte arduinsteenen plaat in den voorgevel aan, waarin gebeiteld :

Afgebrand den 22 Mei. herbouwd den 28 Juni 1833
door de 1e comp., 2e bataillon 1e afdeeling schutterij
van Overijsel, Kapitein O(nno) Zwier van Sandick.

De latere, bewoner, Pieter, zoon van gezegden J(oos) de Valck, bewaarde eene achter glas geplaatste lijst, vermeldend de namen der officieren, onderofficieren en manschappen, die de bewuste compagnie uitmaakten, en aan den opbouw van het huisje medewerkten of daartoe bijdroegen.

De hier genoemde Onno Zwier v. Sandick was een zoon van zijn naamgenoot, den kolonel-kommandant der Kon. Militaire school te Honsholredijk, omtrent wien zie Herald. Bibl. 1882 bl. 324; waarbij kome dat hij ook de oprichter dier school is geweest, ridder van de Holl. Kon. Unie en van de Keiz. Fransche Reunie. Het zesde kind, de vierde zoon van dien kolonel-kommandant en luit.-generaal was de in Herald. Bibl. t. a. pl. insgelijks vermelde Johan Christiaan Frederik v. S., pred. te Terborg en Etten, die de voornamen droeg van zijn stief-grootvader, den Zwitserschen edelman Schmid zu Malans, General-Lieutenant des Holländischen Bündner-Regiments en tweeden echtgenoot van Amelia Henriette Wilhelmina v. Haren ¹⁾ (dr v. Friesland's geschiedschrijver en dichter, Jhr. Onno Zwier), douair, Johan Alexander v. Sandick" welke laatste in 1727 te Paramaribo was geboren, hoewel zijne voorzaten langer dan eene eeuw te Wijk-bij-Duurstede gevestigd waren (vgl. Herald. Bibl. t. a. pl. met Nav. XXXIV, 234), De predikant van Terborg, - die eene bewaarschool, - de eerste in dat deel van Gelderland, - stichtte in zijne gemeente, en aldaar in 1855 het initiatief nam van een adres, aan de Tweede Kamer tot wering van het drankmisbruik, - betoonde ook werkdadige belangstelling in dit ons maandwerk, door inzending nu en dan van vragen en antwoorden (vgl. bijv. Nav. XXXIII, 291). Want de genealogie trok hem als emer.- predikant sterk aan, en dreef hem tot opsporing der familiebijzonderheden zijner voorzaten, - een ruim veld van onderzoek voorwaar, indien dit geslacht zijn naam wellicht ontleende aan Zandijk bij Veere; immers reeds in 1247 hield Simon v. Zandijk tienden te Z. van de abdij van Middelburg ter leen. Dit zou het wapen der familie v. Sandick doen vermoeden, ingeval de oude Zeeuwsche v. Zandijk's ook het achtspakig rad, - vgl. Herald. Bibl. t. a. pl. met Rietstap's Armorial,- hebben gevoerd, wat mij onbekend is.

Vóór mij ligt van zijne hand een geschreven lijstje van aanvulling en toelichting eener door mij bijeengebrachte reeks van grafschriften uit Deventer's kerkgebouwen, welke in het Tijdschrift der Vereeniging ging tot beoefening van Overijselsch Recht en Geschiedenis, jaarg. 1883, 2e afd. 13de st. bl. 56 vg. welwillende opneming vond. Dat getuigt van v. Sandick's zorgvuldigheid; hij vergeleek mijne opgaven met de in het archief der St. Lebuinus- of Groote-kerk ter stede aanwezige vijf registers der groeven, waarvan het oudste is een Protocol a^o 1681. Overleed hij 20 Febr. 1886 op bijna 80-jarigen leeftijd te Deventer, welks orgaan "De Koerier" in no 83 (24 Febr.) eene kolom aan zijne nagedachtenis wijdde: bij zijne eerste gade S. L. bar^e v. Dedem (huize De Rollecate) (zie Herald. Bibl. t. a. Pl.) won hij vier, bij de tweede, M. C. A. Mees (zie ibidem), die hij overleefde, zes kinderen, allen te Terborg geboren, t. w.:

1. Henriette Engelina, geb. 15 Juli 1841.

2. Willem Jan, geb. 14 Aug. 1842, ging als technicus naar Indië, en tr., teruggekeerd, 4 Febr. 1875 Joh^a Geertruida Losecaat Vermeer (dr v. Mr. Leonard Hendrik Willem, kantonrechter te Terborg, en G. J. S. M. Noortbergh v. Brandwijk), bij wie drie zoons.

3. Jenny Louise, geb. 12 Aug. 1843, tr. 7 Mei 1867 Dr. Johan Reitsma, kerkelijk hoogleeraar der dogmatiek en kerkhistorie te Groningen, bij wien zes kinderen.

4. Johan Frederik, geb. 11 Jan. 1845, vertr. 16 Juli 1866 naar Indië, bij de bosch-cultuur.

5. doodgeboren dr, 13 Nov. 1354.

6. Rudolf Adriaan, geb. 6 Dec. 1855, civiel ingenieur, ingenieur 3e klasse bij den Waterstaat en 's lands burgerlijke en openbare werken in Ned.-Indië, thans met verlof in Europa; leeraar bij het middelbaar onderwijs te Deventer; tr. ald. 10 Apr. '88 A.S. v. Schilfgaarde, dr v. den Med. dokter ald.

7. Emilie Henriette Wilhelmine, geb. 13 Dec. 1857.

8. Margaretha Agatha, geb. 30 Jan. 1859, † 13 April 1859.

9. Onno Zwier, geb. 9 Febr. 1861, vertr. 16 Apr. 1879 als employé der Afrikaansche Handelsvereeniging naar Banana, nam 17 Sept. 1890 zijne demissie, vertr. 28 Maart 1881 naar Suriname, † als boekhouder der plantage Château-Margot bij Georgetown op Demerary, ald. 7 Oct. 1881 aan de geele koorts.

10. Hendrik Willem, geb. 19 Dec. 1865.

J. A.

Noten

1. ^ geb. Leeuwarden 1 Aug. 1738, geb. s' Gravenhage 10 Jan. 1758 (met J. A. v. S.), † Maastricht 26 Juni 1800. Deze data uit Herald. Bibl. t. a. pl., hier herhaald wegens de Henriette Amélie v. Haren-de Nehra van Nav. XXXVI, 143, De gelijkluidende voornaam kan deze laatste voor eene bastaarddochter hebben doen doorgaan van Onno Zwier (zie Nav. XXXV, 9), die toch waarlijk, gesteld dat hij eene zoodanige dr hadde, aan deze niet de voornamen zijner wettige dr zou hebben gegeven.